Merhaba, ben Abdurrahman Esendemir. Kendimden bahsetmeyeceğim. Birçok şeyi sorgulayıp fikirler üretiyorum. Bunu 6 aşamada yapıyorum. Kendi kendime bu yöntemi geliştirdim ve bundan da memnunum. Eminim benzerlerini başkaları da yapıyordur. Şahsımdan ziyade fikirlerime odaklanmanızı istiyorum. Kimin dediğinden ziyade ne dediğini önemsemenin daha mantıklı olduğunu düşünüyorum.

İnternet sitemdeki tüm içerikler hem yazılı, hem podcast hem de videoludur. İster okuyun, ister izleyin, ister dinleyin. Hesaplarım aşağıdadır.

İnstagram: enesendemir

Spotify: abdurrahmanesendemir

Youtube: abdurrahmanesendemir

Gelelim 6 aşamalı düşünme yöntemime. Bildiğiniz üzere genellikle fikir üretmek için bilgi gerekir. Bir bilgi olmadan fikir söylemek bazen kişiyi komik duruma düşürebilir. Bense bilgiden ziyade sorunlar üzerine odaklanıyorum. Yani fikir üretmek için bir sorun seçiyorum. Bazen de o beni buluyor. Uyguladığım çözüm yoluna çözüm hiyerarşisi adını veriyorum. Hiyerarşiyi inceleyelim.

1. Sorunu tespit et

Bu aşamada hayatımızı doğrudan veya dolaylı yollardan etkileyen bir sorun bulunmalıdır.

2. Soruna çözüm bul

Bulunan çözüm veya çözümler belli ilkelere dayanmalıdır. Bu ilkeler çözüm hiyerarşisinde 3 katlı bir piramitin içinde bulunur.

  • 1. Kat: Ahlak

3 katlı bir piramit hayal edin. Bu piramitin en alt katmanında yani temelinde ahlak olmalıdır. Her şeyi ahlak üzerine inşa edilmelidir ki herkes için iyi bir sistem inşa edilebilsin. Unutmayın ki hiçbir sistem ahlaksızlığı kabul etmez ve ahlaksız kaldığı sürece yıkılmaya mahkumdur.

  • 2. Kat: Bilgelik, Zeka, Meritokrasi, Çalışkanlık

Çözüm ahlaki bir temele dayandırıldıktan sonra ikinci kata geçilmelidir. Piramitin ikinci katındaki ilkeleri en doğru şekilde uygulamak için, aşağıdaki 4 temel ilke esas alınmalıdır. Soruna bilgi ve bilimsel verilere dayalı bir çözüm sunmak ana hedef olmalıdır.

  1. Bilgelik: İşi ehline ver
  2. Zeka: Ehil insanlar istişare etsin
  3. Meritokrasi: Daha çok ehlin dediğini yapın
  4. Çalışkanlık: Karar tembellik edilmeden uygulansın

Bir soruna çözüm bulmak isteniyorsa, iş mutlaka sorunu çözebilecek birine verilmelidir. Bunu bir örnekle açıklamak isterim. Bir okuldaki öğrencilerin matematik notları düşükse, matematik öğretmeni varken resim öğretmeninin derse girmesi zekice olmayacaktır. 1. maddedeki gibi bilgelik ilkesi uygulanmalıdır. Atanan ehil insanlar da kendi aralarında istişare etmeli ve zekice bir çözüm bulmalıdır. Elbette buldukları çözüm ahlaki temele dayanmalıdır. Peki birden fazla çözüm varsa ne yapılacak? Son kararın verilmesi için çoğunluğun dediği yapılmalıdır. Buna temelde demokrasi dense de bendeki durum farklı. Çünkü demokraside herkes karar mercii olabilirken, meritokraside seçilmiş kişiler karar verir. Okuldaki sadece matematik hocaları bir araya gelecek ve kendi aralarında oylama yaparak karar vereceklerdir. Diğer öğretmenlerin karara müdahil olması söz konusu değildir. Son aşamada da karar verilen çözümü uygulamak için tembellik edilmemelidir. Mutlaka çalışkan olunmalıdır. Kararı uygulamak için piramitin 3. katına çıkalım.

  • 3. Kat: Adalet

Piramitin tepesinde adalet bulunuyor. Bulunan çözümün mükemmel (mutlak veya alfa çözüm) olması için adalete hizmet etmesi gerekir. Bunun için çözümün de kendi içinde adil olması gerekiyor. Eğer bir çözüm adil değilse o çözüm mutlak çözüm değil ve iyileştirmeye muhtaçtır. Doğru olsa bile eksiktir. Dönemin şartlarına göre yapılabilecek en adil çözümü sunmak gerekir. Sadece bu da değil. Bulunan çözüm adil bir şekilde uygulanmalıdır. Çözüm adalete hizmet etmeli, yani adaleti pekiştirmeli, halkın adalete güvenini güçlendirmeli ve başka bir adaletsizliğe yol açmamalıdır. Yani;

  • Çözüm adilce belirlenmeli
  • Çözüm adilce uygulanmalı
  • Çözüm adalete hizmet etmeli

3. Çözümü eleştir

Mutlak çözüm mutlak eleştiriden geçer. Mutlak eleştiri, kişinin mutlak çözümünü hem kendisinin hem de başkalarının eleştirme durumudur. Mutlak eleştiri talep edilen bir eleştiridir. Hatta devletlerin böyle bir biriminin olması gerektiğini savunuyorum. Örneğin bir kanun çıkmadan önce son olarak mutlak eleştiri birimine gönderilmeli, orada iyileştirilmelidir. Mutlak eleştiri fark edilmeyen, gözden kaçırılan, akla dahi gelmeyen hataların önüne geçecektir. Mutlak eleştiri yapılma sebebi; bulunun çözümün onlarca yıl sonra başka soruna sebep olup olmayacağını tespit etmeye çalışmaktır. Gelecekte başka bir soruna yol açacak çözüm, mutlak çözüm değildir.

4. Çözümü iyileştir

Bulunan çözümde yapılabilecek tüm iyileştirmeler yapılmalı, gerekirse tekrar bilimsel araştırmalar yapılmalı, aynı sorunu yaşamış başka örneklere bakılmalı, bulunan farklı çözümler incelenmeli, farklı çözümlerin ne sorunlara yol açtığı da ayrıca değerlendirilmelidir. En sonunda da mutlak çözüm hedeflenmeli, mutlak çözüme dönemin şartları gereği -bazen toplumun hazırlanması gerekebilir- ulaşılamıyorsa, yani mutlak çözüm mümkün ama aşılamaz engel söz konusu ise en zararsız çözümde karar kılınmalıdır. Buna zararsız çözüm denir. Zararsız çözüm herkesin kabul ettiği kimsenin zarar görmediği veya fedakarlıkta bulunulabilen en adil çözümdür. Mutlak çözüm, bazen zararsız çözüm olarak sunulabilir.

Örneğin İslam dinindeki içki içmenin önce helal olması, sonrasında çıkan sorunlar sebebiyle yasaklanması zararsız çözümdür. İslam dini içerisinde adil bir çözümdür. Mutlak çözüme ulaşılması mümkün değildir. Mutlak çözüme ulaşılabilmesi için doğrudan Allah’ın kişilerin hayatına müdahil olması gerekir. Örneğin bir kişinin 3 kadeh içki içtiğinde sarhoş olup başkalarına zarar vermesini engellemek için Allah’ın onu durdurması gerekirdi. Bu da İslam dini içinde olmayan bir kuraldır. Çünkü özgür irade var ve sınava müdahale olacaktır. Doğal olarak insan hayatı içerisinde -insan nefsinin zaaflığı sebebiyle- bu konuda mutlak çözüme ulaşılması mümkün değildir. Eğer kişiler, sarhoş olmayacak kadar içse veya Allah sarhoş olmalarını engelleyecek bir müdahale yaparsa o zaman mutlak çözüme ulaşılabilir.

5. Çözümü uygula

Her şey hazırsa artık çözüm uygulanma aşamasına geçilmelidir. Sorunun büyüklüğüne göre farklı çözüm uygulamaları yapılabilir. Tüm bir milleti kapsıyorsa referandum gibi bir yola gidilebilir, küçük bir sorunsa sadece yetkililerle uygulanabilir.

6. Çözümü izle

Çözümün etkilerini izlemek gerekir. Bazen 4. aşamada dahi akla gelmeyen, teoride ortaya konamamış ama pratikte tespit edilmiş sorunlar gözlemlenebilir. Ayrıca çözüm zararsız çözümse, bu aşamada mutlak çözüme gidilecek yol belirlenmelidir. Bunun için 1. aşamadan itibaren her adım tekrar uygulanmalıdır.